مسمومیت غذایی: نکات، علائم، درمان و پیشگیری

⏱ زمان مطالعه: 9 دقیقه
4/5 - (1 امتیاز)

یکی از رایج­ترین چالش­ هایی که بدن انسان فقط با اندکی بی ­دقتی گاه و بی­گاه با آن درگیر می­ شود، مسمومیت غذایی یا Food poisoning است. این مساله که در دسته ­ی سندرم ­ها و گاه بیماری ­ها طبقه ­بندی می ­شود، برآمده از واکنش دنیای درونی بدن انسان با باکتری­ ها، ویروس ­ها و نیز سموم طبیعی موجود در غذاها است. «مسمومیت با غذا» که گاه با یک رسیدگی ساده قابل حل است، در مواقعی می ­تواند به چالشی جدی برای سلامت دستگاه گوارش انسان تبدیل شود. از این رو در این مقاله، دکتر مایکو با گذری بر این بیماری، نکات مهمی را درباره­ ی علائم و نحوه ی درمان آن با شما درمیان می گذارد، تا هم نحوه­ ی مواجهه با سمی شدن بدن با غذا را برای شما تبیین کرده و هم با ارائه­ ی آگاهی شما را پیشگیرانه بیمه کرده باشد.

مسمومیت غذایی چیست و چه علائمی دارد؟

مسمومیت غذایی چیست؟

مسمومیت غذایی یکی از انواع مسمومیت است که علت آن باکتری­ ها، ویروس­ ها و یا سموم موجود در غذاهایی است که می­ خوریم. این سموم یا به شکل طبیعی در غذاهای ما موجود هستند و یا به صورت متراکم در محیط پیرامون حضور دارند. سموم، باکتری و ویروس­ ها سلامت و عملکرد دستگاه گوارش ما را در مسمومیت با غذا به چالش می­ کشند و بدن را مجبور به واکنش ­های تند یا خفیف می ­کنند.

مسمومیت های غذایی شما را با علائمی مانند درد معده و یا گرفتگی شکم، اسهال و استفراغ، حالاتی مشابه با آنفولانزا، تب، سردرد و خشکی دهان درگیر می ­کند. خبر بد این است که این بیماری می ­تواند در حالاتی منجر به نارسایی کلیوی شده و در بدترین شکل حتی فرد را به ورطه­ ی مرگ بکشاند. پس وقتی از مسمومیت غذایی حرف می ­زنیم، بدانید که از موضوعی جدی حرف می ­زنیم!

نگاهی به انواع مسمومیت غذایی Food poisoning

شاید برای شما جالب باشد که بدانید، بیش از دویست نوع از انواع مسمومیت غذایی تاکنون شناسایی شده است. این تنوع به باکتری ­ها و ویروس ­های شکل­ دهنده ­ی مسمومیت برمی­ گردد. ما اما از میان این جمعیت فقط چهار گونه ­ی مهم و اصلی این سندرم را معرفی می­ کنیم.

باسیلوس: این نوع از مسمومیت غذایی فرزند یک باکتری شناخته شده به نام باسیلوس است. این باکتری به شکل گسترده ­ای در محیط پیرامون، گرد و غبار، خاک و حتی پوشش گیاهی یافت می ­شوند. این باکتری ­ها به سادگی در دمای اتاق تکثیر شده و کالبد غذای مانده در اتاق را تسخیر می­ کنند. منابعی مانند برنج ­ها، سس­ ها و سوپ اگر طولانی مدت در دمای اتاق رها شوند، بستر عظیمی از حیات این باکتری تشکیل می­ دهند. تهوع، استفراغ، اسهال و گرفتگی شکم، واکنش­ های بدن برای مبارزه با باسیلوس است. 

توکسوپلازسموز: این نوع از انگل یکی از مرسوم ­ترین انواع انگل و عامل بسیاری از مسمومیت ­های غذایی است. گوشت­ های نیمه­ پخته و مدفوع خاک ­آلوده­ ی حیوانات محل زندگی توکسوپلازسموز است. متاسفانه این انگل می ­تواند از مادر باردار به فرزند متولد نشده نیز منتقل گردد. این انگل در نوزادان علائمی مانند تشنج، بزرگ شدن طحال، زردی و عفونت چشم از خود نشان داده و در بزرگسالان، از دست دادن شنوایی برای همیشه، تار شدن دید، عفونت چشم، سر درد و گیجی را عامل می­ شود. 

باکتری های عامل مسمومیت غذاییFood poisoning

سالمونلا: نوع دیگری از مسمومیت غذایی است که ریشه­ ی آن را باید در باکتری سالمونلا جستجو کرد. این باکتری که عموما در روده ­ی حیوانات و در بدن برخی پرندگان یافت می ­شود، می­ تواند تمامی سنین را درگیر بیماری­ های بدخیم کند. تخم مرغ، گوشت پرندگان، گوشت قرمز، شیر غیر پاستوریزه می­ توانند عامل تکثیر این باکتری در بدن انسان باشند. فرد درگیر با این باکتری نشانه­ هایی چون تب، استفراغ، گرفتگی شکم، سر درد و اسهال را از خود نشان می­ دهد.

نوروویروس: این نوع از سمی شدن بدن با غذا، در دل ویروسی با عنوان نوروویروس نهفته است. خوردن صدف­ های خام ریشه­ ی اصلی این نوع از مسمومیت است و متاسفانه سالانه بیش از دویست و پنجاه میلیون نفر را درگیر خود کرده و جان بیش از دویست هزار انسان را می­ گیرد. این ویروس می­ تواند از طریق نوشیدن آب یا غذای آلوده نیز به دیگری منتقل شود. سر درد، تهوع، استفراغ و دل­ درد از علائم این ویروس هستند.

علائم مسمومیت غذایی

اساسا علائم مسمومیت غذایی اشکال متنوعی دارند و می­ توانند بسیار خفیف و قابل چشم­ پوشی باشند و یا جدی و خطرزا. این تفاوت علائم به تفاوت باکتری­ ها و ویروس­ های موجود در ماده ­ی غذایی برمی­ گردد. اگر بخواهیم بدانیم، شایع ­ترین علائم کدام است باید به ناراحتی و درد معده، تهوع، استفراغ، اسهال، تب و سردرد اشاره کنیم. معمولا این علائم یک تا شش ساعت بعد از مصرف غذا خودنمایی می­ کنند.

علائم مسمومیت غذایی

سمی شدن بدن با غذا و استفراغ خونی!

استفراغ با آنکه حال و حالتی کاملا غیر دوست­ داشتنی است، اما در جای خود یک واکنش طبیعی و هوشمند از بدن ماست برای دفع آن­چه مضر شناخته می شود. استفراغ در بسیاری از حالات نشانه­ ای از یک وضعیت خطرناک اورژانسی نیست، اما حداقل یک هشدار کاملا جدی است. در مسمومیت­ های غذایی، استفراغ معمولا مهم­ترین واکنش بدن است و شما را از این نکته مطلع می ­کند که محتویات آن­چه به عنوان غذا نوش جان کرده ­اید با دستگاه داخلی بدن سر ناسازگاری دارد. البته وقتی در استفراغ نشان و نشانه­ ای از خون دیده می­ شود موضوع جدی­ تر از یک هشدار است و شما باید آماده­ ی درگیر شدن با فرایند درمانی باشید. بسیاری می­ پرسند: اگر خون موجود در استفراغ اندک باشد، باز هم این نشانه ­ای از موضوعی جدی است؟ پاسخ ساده است: هرگز خون در استفراغ، ولو بسیار اندک را نباید عادی پنداشت. برخی نیز می ­پرسند اگر استفراغ خالی از خون بود، چه وقت باید به پزشک رجوع کرد. اگر بیش از یک ­بار در بیست و چهار ساعت درگیر استفراغ شدید، باید این نشانه را جدی بگیرید.

استفراغ خونی می ­تواند خون به تنهایی یا به همراه محتویات معده باشد که نشان دهنده ی خون­ریزی داخلی قسمت فوقانی دستگاه گوارش دارد. به این معنی که مری، معده و یا قسمتی از روده­ ی کوچک دچار خون­ریزی شده ­اند. برخی باکتری­ ها و ویروس ­هایی که مسمومیت را ایجاد می ­کنند، می ­توانند منجر به خون­ریزی داخلی شوند.  پس اگر در خود یا عزیزان­تان همچون علامتی دیدید، بلافاصله به پزشک رجوع کنید.

مشاوره آنلاین با متخصص گوارش

برای دریافت مشاوره از بهترین پزشکان متخصص گوارش همین الان اقدام کنید

برای مشاوره آنلاین کلیک کنید

درمان مسمومیت غذایی

برای درمان مسمومیت غذایی چهار راه حل در دست است: نوشیدن مایعات، استراحت، تقویت با خوردن غذاهای تازه و نهایتا درمان دارویی. نوشیدن مایعات کافی می­ تواند بدن را از حالت هشدار خارج کرده، به خصوص وقتی فرد بیمار، کودک یا سالمند است. حتی وقتی استفراغ تداوم می ­یابد، باز هم نوشیدن مایعات باید در دستور کار بیمار قرار بگیرد. همزمان استراحت و تقویت غذایی بدن را به حالت عادی برمی­ گرداند و اگر علائم تداوم یافت، قطعا درمان دارویی الزامی است. مطالعات نشان می ­دهد، یخی که از طریق دهان آرام آرام می تواند جذب شود و نیز استفاده از ORS یا ترکیب قند، شکر و آب به عنوان یک محلول مهم برای درمان سمی شدن بدن با غذا، بسیار کارآمد است. البته ما همیشه توصیه می­ کنیم که بهتر است در این مواقع پزشک درباره­ ی وضعیت بیمار نظر تخصصی ارائه کند.

نشانه ­های مسمومیت با شیر

مسمومیت در بارداری

مسمومیت غذایی در دوران بارداری می­ تواند به سادگی به جنین شما آسیب بزند. به خصوص که کودک در این دوران سیستم ایمنی کاملی ندارد و نمی­ تواند باکتری­­ ها را دفع کرده یا با آنها مبارزه کند. اگر نشانه­ های معمول و مرسوم سمی شدن بدن با غذا را در دوران بارداری مشاهده می ­کنید، بلافاصله به پزشک رجوع کنید. 

مسمومیت غذا درمان خانگی دارد؟

در بسیاری از امراض استانداردهای جهانی درمان خانگی را توصیه نمی­ کنند. اما همچنان درمان خانگی بازار گرمی دارد. ما توصیه می­ کنیم در وقت مواجهه با مسمومیت غذایی دست کم با یک پزشک مشورت کنید، اما اگر وضع را اورژانسی قلمداد نمی­ کنید، گزینه­ های زیر می ­تواند به شما کمک کند.

محلول آب قند و نمک، ترکیب دارچین و آب نارگیل، نوشیدن محلول آب لیمو و آب، نوشیدن سرکه سیب دو یا سه مرتبه در روز و خوردن موز.

موز باعث می ­شود علاوه بر ایجاد آرامش در ارگان های درگیر، بدن انرژی کافی برای مبارزه را به دست آورد. قورت دادن حبه­ های سیر به همراه آب نیز می ­تواند کمک کننده باشد. آن­چه گفته شد، روش­ های مرسوم درمان خانگی است و لزوما علمی ­ترین­ ها نیستند. 

درمان مسمومیت غذایی با عسل

مطالعات نشان می­ دهد، عسل دو خاصیت غیرقابل انکار و کاملا اثبات شده از منظر علمی دارد. ضد باکتری است و نیز ضد قارچ. استفاده از عسل سه مرتبه در روز به اندازه ­ی حداقل یک قاشق غذاخوری، برای فردی که دچار مسمومیت غذایی شده، توصیه می­ شود. عسل همچنین می­ تواند به درمان دردهای مرتبط با معده که برآمده از مسمومیت است، کاملا کمک کند.

نوبت دهی پزشکی متخصص گوارش

برای نوبت از بهترین پزشکان متخصص گوارش همین الان اقدام کنید

برای رزرو نوبت کلیک کنید

نشانه ­های مسمومیت با شیر و روش درمان آن

شیر به خصوص در شکل غیر پاستوریزه باکتری ­های خطرناکی را در خود جای می دهد که می ­توانند روده و معده را شدیدا درگیر کنند. ضعف جسمی، از دست دادن اشتها، درد شکم، استفراغ شدید، یبوست، تشنگی شدید، لرزش، هذیان و حتی کما، همه علائم ناشی از مسمومیت شیر هستند. هیچ نوع درمان خانگی برای مسمومیت با شیر توصیه نمی ­شود. بلافاصله پس از رویت نشانه ­هایی از این نوع بیماری خودتان را به پزشک متخصص برسانید. به خصوص اگر باردار یا دچار عارضه­ های جدی جسمی هستید.

مسمومیت غذایی در کودکان

مسمومیت غذایی در کودکان

بی­ دقتی در مصرف غذا گاه کودکان را به مسمومیت با غذا مبتلا می کند. علائم در بچه ها مانند بزرگسالان است، اما اگر بدن کودک بیش از بیست و چهار ساعت نشانه­ های سمی شدن دستگاه گوارش را تکرار کرد، بلافاصله باید یه پزشک رجوع شود.

اگر نشانه ­هایی مانند انقباض عضلانی، انحراف در بینایی، مشکلات تنفسی، مدفوع یا استفراغ خونی در کودک رویت شد، برای انتقال او به اولین خدمات پزشکی تردید نکنید.

مسمومیت با غذا چقدر طول می ­کشد؟

برای تخمین زمان مسمومیت های غذایی سه مولفه مهم است. باکتری یا ویروس موجود در غذا، میزان غذای مسمومی که مصرف شده و نیز شدت علائم. در شکل خفیف درمان مسمومیت بین بیست و چهار تا چهل و هشت ساعت زمان نیاز است، تا بدن به حالت عادی خود برگردد.

پیشگیری از مسمومیت غذایی Food poisoning

در این بخش به چند مورد از موارد احتیاط برای جلوگیری از مسمومیت می پردازیم.

  • بعد از دست زدن به گوشت خام دست­ تان را بشویید.
  • مرغ، گوشت قرمز و ماهی را به قدر کافی بپزید (حداقل دما برای طبخ هرکدام به ترتیب ۷۴، ۷۱ و ۶۳ درجه­ ی سانتی­گراد است)
  • گوشت پخته را هرگز در کنار گوشت خام قرار ندهید.
  • به بوها دقت کنید. اگر غذایی بوی آزار دهنده ­ای دارد با خوردن آن خود را در معرض خطر حتی احتمالی قرار ندهید.
  • به تاریخ انقضای کنسروها دقت کنید و مطمئن شوید که قوطی آن ­ها آسیب ندیده باشد.
  • آب را تصفیه شده نوش جان کنید.
  • اگر کودک دارید حتما همه ­ی اتاق ­ها را بررسی کنید تا جایی غذایی مانده باقی نمانده باشد.
  • شیر را ترجیحا جوشانده بنوشید، به بوی ماست و بستنی دقت کنید.
  • و البته از همه ساده و در عین حال مهم تر، پیش از نوش جان کردن غذا دست ­ها را بشویید.

امید است با معرفی مسمومیت غذایی، علائم، نشانه­ ها و روش­ های درمان، قدمی کوچک در سلامتی شما برداشته باشیم. ممنون از همراهی شما.

منابع:

www.beaumont.org

/www.webmd.com/

/www.healthline.com/

/www.health.ny.gov/

www.healthdirect.gov.au

سوالات شما

مسمومیت غذایی چیست؟

مسمومیت با غذا یکی از انواع مسمومیت است که علت آن باکتری­ ها، ویروس­ ها و یا سموم موجود در غذاهایی است که می­ خوریم. این سموم یا به شکل طبیعی در غذاهای ما موجود هستند و یا به صورت متراکم در محیط پیرامون حضور دارند. سموم، باکتری و ویروس­ ها سلامت و عملکرد دستگاه گوارش ما را در مسمومیت با غذا به چالش می­ کشند و بدن را مجبور به واکنش ­های تند یا خفیف می ­کنند.

مسمومیت با غذا چقدر طول می ­کشد؟

برای تخمین زمان مسمومیت غذایی سه مولفه مهم است. باکتری یا ویروس موجود در غذا، میزان غذای مسمومی که مصرف شده و شدت علائم. در شکل خفیف درمان مسمومیت بین 24 تا 48 ساعت زمان نیاز است، تا بدن به حالت عادی خود برگردد.

در تلاشم تا با ارائه ی مفیدترین مطالب حوزه ی پزشکی و درمان، هم قدم با شما خوانندگان عزیز دکتر مایکو، سایت و اپلیکیشن نوبت دهی و مشاوره ی آنلاین پزشکی، در مسیر بهبود سبک زندگی مان قدم بگذارم.

12 دیدگاه

    • درود بر شما. اگر استفراغ و اسهال شما طولانی مدت شد (بیش از دو روز)، اگر اسهال خونی یا سیاه و قیرمانند داشتید، اگر تب شما از 38 بالاتر بود، احساس سرگیجه و حالت های نزدیک غش کردن داشتید و یا حال بدی در بخش شکم خود داشتید بهتره سریعا و ترجیحا به صورت اینترنتی نوبت بگیرید.

    • اگر نمی دونید با چی مسموم شدید و شدت علائمتون در حال افزایش هست اول لازمه که به پزشک مراجعه کنید تا مرحله ی خطر رفع بشه. بعد با مشاوره ی پزشک متوجه بشید منبع مسمومیت غذایی شما دقیقا از کدوم بخش از تغذیه ی شما نشات گرفته.

  1. اگر بگید که هر کدوم از مسمومیت ها بعد چند ساعت علائمشون شروع می شه خیلی بهتر میشه. ممنون

    • بله این موضوع بسیار مهمه و ما به زودی این بخش رو براتون اضافه می کنیم. ممنون از صبوری شما.

    • ممنون از همراهی شما دوست عزیز. اگر درگیر مسمومیت غذایی شدید بهترین راه اینه که شرایطتون رو در مشاوره با دکتر از راه های مختلف تلفنی، متنی و تصویری ما انتخاب کنید.

    • ممنون از توجهتون. اگر از این محتوا بهره بردید بهتره که به مقاله ی گرمازدگی هم سر بزنید. تو این فصل خیلی لازمه در مورد علائم و درمان این مشکل داشته باشید.

دیدگاه خود را بنویسید

لطفا دیدگاهتان را وارد نمایید
لطفا نام خود را وارد نمایید.