دستگاه گوارش

دستگاه گوارش انسان یکی از مهم ترین بخش های بدن است که به صورت کلی وظیفه ی تبدیل غذا به انرژی مورد نیاز بدن را برعهده دارد. این دستگاه شامل قسمت های مهم و حیاتی است که هر کدام سهم بزرگی در زندگی انسان بر عهده دارند. این ساختمان شامل دهان، معده، مری، روده کوچک و بزرگ، کبد و… است. هر کدام از این بخش ها به نوع خود شامل قسمت های خاصی هستند. در این مقاله از دکتر مایکو سعی کرده ایم تا اطلاعات لازم در رابطه با ساختار و عملکرد دستگاه گوارش بدن انسان، آنزیم های گوارشی، نحوه ی هضم غذا و  وظیفه ی هر عضو ارائه دهیم تا دید واضح تری نسبت به آن پیدا کنید.

دستگاه گوارش

دستگاه گوارش چیست؟

دستگاه گوارش بدن انسان مجموعه از اعضا است که وظیفه ی هضم غذا و سپس دریافت انرژی از آن را برعهده دارند. این دستگاه از مجموعه ای از لوله های کوتاه و بلند ساخته شده که وقتی غذا از آن ها رد می شود آن ها را به مواد قابل جذب برای بدن تبدیل کرده و درنهایت این مواد را به گردش خون و سلول ها می رساند. همچنین این دستگاه ذخیره سازی و حذف مواد زائد به وجود آمده بر اثر گوارش و سایر فعالیت های داخل بدن را نیز انجام می دهد.

این دستگاه از دو بخش عمده ی فوقانی و تحتانی تقسیم می شود. تمامی اعضای قبل از معده، شامل دهان، غدد بزاقی، زبان، حلق و مری در قسمت فوقانی دستگاه و معده، روده کوچک، لوزالمعده، کبد و کیسه صفرا و روده بزرگ در قسمت تحتانی قرار می گیرند. در ادامه با عملکرد هرکدام از این بخش ها بیشتر آشنا می شویم.

ساختار و عملکرد دستگاه گوارش انسان

در سیستم گوارش انسان بخش های زیادی وجود دارد که در هماهنگی با هم فرآیند هضم و دفع را به سرانجام می رسانند. وقی غذا وارد بدن شما می شود از مولکول های بزرگ و پیچیده شامل کربوهیدرات ها، پروتئین ها، لیپیدها و اسیدهای نوکلئیک است که باید به شکل ساده تری تبدیل شوند تا به مرحله ی جذب برسند. به این فرآیند تبدیل مواد غذایی به ساختارهای ساده تر و آماده ی جذب، هضم می گویند. در ادامه تمام اعضا و بخش های دستگاه گوارش به ترتیب ذکر شده است:

عضو عملکرد
دهان دریافت و جویدن غذا

شکستن شیمیایی کربوهیدرات‌ها

انتقال غذا به حلق

شکستن چربی‌ها به وسیله لیپاز زبانی

حلق انتقال غذا از حفره دهانی به مری
مری انتقال غذا از حلق به معده
معده نرم کردن و مخلوط کردن غذا توسط شیره معده و ایجاد کیموس

آغاز شکستن و تجزیه شیمیایی پروتئین‌ها

آزاد کردن توده غذایی به دوازدهه به شکل کیموس

جذب برخی از مواد محلول در چربی مانند الکل و آسپیرین

دارای فعالیت‌های ضد میکروبی

روده کوچک مخلوط کیموس با شیره گوارشی

انتقال غذا با سرعت آهسته برای جذب مواد مغذی در حین عبور از آن

جذب مواد حاصل از تجزیه کربوهیدرات‌ها، پروتئین‌ها و چربی‌ها به همراه ویتامین‌ها، مواد معدنی و آب

ایجاد گوارش فیزیکی با حرکات موضعی

روده بزرگ شکستن بیشتر مواد هضم شده باقی‌مانده

جذب بیشتر آب، الکترولیت‌ها و ویتامین‌ها توسط باکتری‌های روده

انتقال مواد دفعی به سمت راست‌روده

دفع و حذف مواد دفعی

غدد گوارشی کمکی کبد: تولید نمک‌های صفراوی، برای محلول کردن چربی‌ها و کمک به جذب و هضم آن‌ها

کیسه صفرا: ذخیره، تغلیظ و ترشح صفرا

پانکراس: تولید آنزیم‌های گوارشی و بی‌کربنات

مشاوره آنلاین با متخصص گوارش

برای دریافت مشاوره از بهترین پزشکان متخصص گوارش همین الان اقدام کنید


برای مشاوره آنلاین کلیک کنید

فرآیندهای دستگاه گوارش

از همه ی فرآیندهایی که طی سیستم گوارش اتفاق می افتند می توان به  مراحل زیر اشاره کرد.

  • بلع
  • انقباض
  • ترشحات
  • هضم
  • جذب
  • دفع

فرآیند هضم غذا در سیستم گوارش انسان

بلع

در این مرحله، توده های غذایی با بزاق و آنزیم های حفره ی دهانی مخلوط و به کمک زبان وارد حلق و سپس مری می شود.  از آنجایی که حلق به چهار بخش راه دارد هنگام بلع راهی که منتهی به حنجره است بسته می شود تا غذا وارد آن نشود. همچنین راهی که به بینی راه دارد هم با بالا آمدن زبان کوچک بسته می شود.

انقباض ها

در این مرحله غذا به وسیله ی انقباض هایی که در لوله ها ایجاد می شود به جلو پیش می رود و هضم مکانیکی غذا اتفاق می افتد. به صورت کلی دو نوع انقباض در لوله ‌های گوارشی اتفاق می‌افتد:

انقباضات موضعی

انقباضات گوارشی یا پریستالیسی

ترشحات

در تمامی اندام هایی که جزو دستگاه گوارش انسان هستند، غدد درون ریز و برون ریزی قرار دارد که آنزیم ها و اسیدهایی را با هدف هضم و گوارش شیمیایی غذا آزاد یا ترشح می کنند. اولین ترشح که هضم غذا را شروع می کند، ترشح غدد بزاقی است. البته مهم ترین بخش مربوط به ترشحات در معده انجام می شود که مخاط و اسید معده ترشح می کند و گوارش شیمیایی غذا و تبدیل آن به کیموس (توده ی گوارش یافته) را ممکن می کند. همچنین کبد، پانکراس و کیسه صفرا ترشحات خود را در روده کوچک می ‌ریزند تا تجزیه و جذب مواد مغذی از کیموس انجام شود. علاوه بر این در کل دیواره های دستگاه گوارش سلول‌ هایی قرار دارند که مخاط ترشح کرده تا سطح دیواره ی داخلی را برای عبور توده های غذا هموار کرده و از آسیب های دیواره ی لوله گوارش در هنگام عبور غذا و ترشح آنزیم ‌های تجزیه کننده محافظت کنند.

اعضای دستگاه گوارش بدن انسان

هضم

هضم از دهان و آغشته شدن غذا به آنزیم های آن شروع می شود و در معده به مرحله ی اصلی که اکثر آنزیم ها با وظایف مختلف وارد داستان می شوند، می رسد. برای مثال لیپازها تجزیه ی چربی ‌ها، پروتئازها تجزیه ی پروتئین ‌ها و آمیلازها هضم کربوهیدرات‌ ها را انجام می دهند. هضم در روده ی کوچک ادامه پیدا می کند و ترکیبات به اجزای کوچکتری تقسیم می شوند تا جذب راحت تر انجام شود.

نوبت دهی پزشکی گوارش

برای دریافت نوبت از بهترین پزشکان متخصص گوارش همین الان اقدام کنید


برای رزرو نوبت کلیک کنید

جذب

حال به مرحله ی جذب که هدف اصلی بوده است رسیده ایم. جذب توسط سلول‌های اپی ‌تلیال و پرزهای سطحی روده کوچک انجام می شود. در نهایت مواد آماده ی جذب و تجزیه شده از سطح سلول ‌های روده وارد خون یا سایر بخش‌ ها می ‌شوند. بخش بیشتر مواد تجزیه شده، ۸۰ درصد از الکترولیت‌ ها و ۹۰ درصد از آب، در روده ی کوچک جذب می ‌شوند. جذب پروتئین‌ ها و کربوهیدرات‌ ها در ناحیه ی تهی روده ی کوچک و نمک‌ های صفراوی و ویتامین B۱۲ در قسمت پایانی دراز روده انجام می‌ شود. در هنگام انتقال توده های مواد غیر قابل جذب از روده ی کوچک به بزرگ، موادی مثل سلولوز یا فیبرهای گیاهی، آب و میلیون ‌ها باکتری در توده جا می مانند. در جدول زیر مواد قابل جذب از ترکیبات غذایی آورده شده است.

نام ترکیب شکل قابل جذب ترکیب
کربوهیدارت مونوساکارید های گلوکوز، گالاکتوز و فروکتوز
پروتئین اسیدهای آمینه، دی ‌پپتید و تری ‌پپتید
تری ‌گلیسرید مونوگلیسرید، گلیسرول و اسیدهای چرب آزاد
نوکلئیک اسید پنتوز، فسفات و بازهای آلی

دفع

دفع مواد غیر‌قابل هضم از لوله‌ های گوارشی آخرین مرحله از گوارش است. این عمل دفع در شبانه روز دو یا سه بار اتفاق انجام می شود که البته براساس شرایط مختلف بدنی ممکن است کاهش یا افزایش هم داشته باشد. انقباض های گوارشی و مخاط داخل روده مواد دفعی را در روده ی بزرگ به سمت رکتوم یا راست ‌روده هدایت می‌ کنند و در نهایت این مواد از آنجا به دلیل انقباض و انبساط ماهیچه‌ ها و دریچه‌ ها از طریق مقعد از بدن خارج می‌ شوند.

سوالات شما

1.فرآیندهای دستگاه گوارش کدامند؟

به ترتیب بلع، انقباض، ترشحات، هضم، جذب و دفع.

2.ساختار دستگاه گوارش انسان شامل چه مواردی است؟

اجزای دستگاه گوارش عبارتند از: دهان، حلق، مری، معده، روده کوچک، روده بزرگ، غدد گوارشی کمکی.